Gedurende de dag voeren we gevechten met onze gastvrouwen, die ons steeds heel behendig voor zijn in het regelen en betalen van alles. Bij de ingang van het nationale museum grijpt de suppoost in en besluit dat de beste manier om de discussie over wie de toegangskaartjes betaalt, is om ons te verheffen tot speciale bezoekers die gewoon mogen doorlopen. En zo worden we de hele dag bekeken en benaderd als gasten van de natie.

Het is nog niet duidelijk wat de invloed van religie op het dagelijks leven is. Erg belijdend kunnen we de drie meisjes die ons onderbrengen niet noemen. Het geluid van de oproep tot gebed is opvallend afwezig. De zwart-wapperende chador wordt gedragen, maar domineert het straatbeeld bij lange na niet. De metro heeft wagonnetjes voor vrouwen, maar daarnaast gemengde treinstellen. Wel manen plaketten met Koran-spreuken de mensen tot verdraagzaamheid, vriendelijkheid en vrede. In het deel van het centrum waar we tot nu toe geweest zijn staat elke vijftig meter een brievenbusachtige constructie waar geld voor de armen in gestopt kan worden. Het lijkt waarempel wel het soort beschaving waar men in Nederland zo naarstig naar op zoek is. En dat, samen met wat chauvinisme – op de achtergond speelt nu housemuziek waarvan het refrein ‘oohoowee Iran’ in geen tijd mee te zingen is – zorgt denk ik voor het enthousiasme waarmee we door vreemde mannen met stropdas in de metro worden gewezen op de bezienswaardigheden die we absoluut niet mogen overslaan.

Met redelijk wat succes. Zijn Engels is uitstekend; waar het aan schort is zijn Duits. Daarom heeft hij een vertaling van ‘Le petit prince’ en is aan een zelfstudie in deze taal begonnen. We krijgen een lijst met onderstreepte euchs en ihns voorgeschoteld die hij niet heeft begrepen.

Voor we kunnen vragen wat hij eigenlijk van het boek vond, heeft het gesprek al een nieuwe wending genomen en bevinden we ons op het glibberige terrein van de politiek. “Weten jullie”, zegt de man, “voor de revolutie in 1979 kwamen hier ontzettend veel toeristen. Het park was de hele dag tot ‘s avonds laat open en op de rand van de fontein zat het vol met buitenlanders. Kijk nu, het is leeg. De mensen durven niet meer naar Iran te komen, doordat hen wordt wijsgemaakt dat wij terroristen zijn. Maar wie is de werkelijke terrorist in deze wereld? Het is de Amerikaanse regering! Zij zitten ten westen van ons, in Irak, en ten oosten, in Afghanistan. Ze proberen ons onder hun invloed te krijgen. En omdat wij sinds de val van de shah niet langer naar hun pijpen dansen, maken ze ons het leven zuur.”

Zijn blik is verbeten. “Als jullie zouden weten hoe Amerika zich gedraagt, hoe arrogant ze zijn, dan kun je niet anders dan ze haten. Zij geven niet om de levens van mensen. Onze moeders doen hun best om ons op te voeden en groot te brengen, maar zij gooien zonder problemen een bom op een bruiloft.”

“Of de huidige president in het Witte Huis zit of een nieuwe, dat doet er niet toe. Er zijn daar enkele tientallen mensen die de daadwerkelijke macht hebben, het regime is door en door slecht. Maar ze zullen uiteindelijk nooit winnen. De Iraanse beschaving gaat 7000 jaar terug. Toen de Verenigde Staten geboren werden, hadden wij al een lange geschiedenis achter ons. Zie je die boom daar? Die is 150 jaar oud. Kun je je voorstellen? Ongeveer zo oud als Amerika. Zij weten nog niet dat je met dwang niks kunt bereiken. Natuurlijk niet! Als ik de betekenis van Duitse woorden wil weten en ik bedreig jullie, dan hebben jullie toch geen zin meer om mij te helpen? Waarom mogen wij geen nieuwe technologieën gebruiken, die zij wel hebben? Ik weet het wel: hun enige interesse is om zelf oppermachtig te zijn terwijl de rest van de wereld achterlijk blijft.”

Waarom, zo vragen wij ons af, is deze regel ingesteld? Er is officieel energietekort, maar de meningen over in hoeverre dit waar is en of het stroomuitval rechtvaardigt zijn verdeeld. Onze gastvrouw gelooft er niks van. Haar vriendin denkt dat we te maken hebben met een onvermijdelijk kwaad. De baas van een computerbedrijfje weet ons te vertellen dat de regering er een potje van maakt door energie te exporteren en te weinig over te houden voor de eigen bevolking. In de winter is er daardoor soms te weinig gas. In de zomer, als energie-opwekking door waterkracht lastiger wordt, is de stroomvoorziening een probleem.

Aan de muur tegenover me hangt een kaart met de natuurlijke hulpbronnen die in Iran voorhanden zijn. Olie aan de zuidkust en de grens met Irak, gas in zee, een paar gebiedjes waar potentieel nog wat zit dat nu niet gebruikt wordt en natuurlijk grote pijplijnen naar Turkmenistan. Dat land heeft het zo mogelijk nog lastiger dan Iran om met het buitenland te handelen en gebruikt Iran daarom als tussenpersoon. Waarom die laatste van die positie niet meer weet te profiteren is raadselachtig. Is het mismanagement of is er kwade opzet in het spel? Niemand weet het.

Feit is wel dat de energiebronnen die hier onder de grond zitten waarschijnlijk niet meer dan enkele decennia mee zullen gaan, dat de benzine ondanks een recentelijke vervijfvoudiging van de prijs nog altijd gratis lijkt en dat alternatieve energiebronnen dus niet eens zo’n vergezocht idee zijn. Men zou natuurlijk de woestijn vol kunnen leggen met zonnepanelen, of een manier verzinnen om stroom uit zand te genereren. Of een kerncentrale bouwen natuurlijk.

Dat neemt niet weg dat we ons geen illusies meer maken over de mate waarin hier serieus geschoten kan worden. Tussen Kashan en Esfahan bevindt zich de basis van Natanz die aanhoudend in het nieuws is vanwege de vermeende productie van kernwapens. De Iraanse regering houdt vol dat hier alleen uranium verrijkt wordt om kernenergie op te wekken, maar het kost ons moeite te geloven dat daarvoor zoveel luchtafweergeschut, militaire uitkijkposten en afschermende verhogingen naast de weg voor nodig zijn.

Bordjes ‘niet parkeren’ en ‘niet fotograferen’ moeten ons verder de lust tot nader onderzoek ontnemen, ook al is er bedroevend weinig te zien. Zand, grijze pollen gras en rotsblokken, precies zoals de kilometers ervoor en erna. Onder de woestijn, dat is waar zich dingen voltrekken waar niemand te veel vanaf mag weten. Het verhaal gaat dat werknemers er voor niet meer dan een of twee weken in dienst zijn. Ze schijnen in een geblindeerde bus met tachtig kilometer per uur onder de grond te verdwijnen, waar ze een uurtje rijden later worden uitgeladen.

Wij horen ook het verhaal van een jongen die per ongeluk zijn modelvliegtuigje te dicht tot in de buurt van de basis heeft laten afdwalen, waarop het ding de lucht uit werd geschoten. We vermoeden dat andere overtreders van het geldende vliegverbod iets dergelijks staat te wachten.

Wie dit land wil verslaan zal dus wat anders moeten verzinnen. Zoals dus de Arabieren in de zevende eeuw. Het Perzische Rijk strekte zich toen uit langs de volledige oostkust van het Arabische schiereiland. Maar veel zin om de woestijn in te trekken hadden de Perzen niet. Hun toenmalige hoofdstad bevond zich veilig gewaand en onverdedigd midden in het land. En dat bleek de grote fout. Toen er plotseling Arabische stammen de woestijn uit kwamen gestormd, namen zij de hoofdstad met weinig moeite in (ik begrijp dat het afhakken van olifantenslurven de genadeslag was) en vanuit daar de rest van het Rijk.

Het strikte onderscheid tussen wat op straat kan en wat thuis wordt gedaan gaat eeuwenlang terug. Voordat de Arabieren het Perzische Rijk binnentrokken was men hier nog niet islamitisch. Vanaf het moment dat de islamitische wetten werden ingevoerd, het Arabische schrift werd geïntroduceerd en het Arabisch de officiele taal werd, leidden de Perzen een dubbelleven. De traditionele huizen zijn precies het omgekeerde van een Europees huis; in plaats van een grote tuin met in het midden een huisje, vind je hier grote huizen met in het midden een tuin, ommuurd door de kamers van de woning.

In de woestijnstad Kashan staat een aantal huizen van rijke kooplieden uit de negentiende eeuw die volgens dit systeem gebouwd zijn. Het zijn subliem gedecoreerde onderkomens, met vertrekken voor in de zomer en de winter, koeltorens die de kelders fris houden en meerdere groene binnenplaatsen.

Aan de deur van deze huizen hangen twee kloppers: een kleine voor vrouwelijk bezoek en een grote voor de mannen. Waar binnen overgaat in buiten kun je maar beter zorgen dat de juiste persoon de deur open doet.

Meer weten over Iran? Stel jouw vraag aan Marina en ze gaat op onderzoek uit!