Velen die terugkomen uit het buitenland vertellen opgetogen over zon en zee en ‘de mensen waren zo vriendelijk’. Geen wonder, zo zijn mensen nu eenmaal. Maar in Iran neemt vriendelijkheid nieuwe dimensies aan. Als ik zeg dat Iraniers erg vriendelijk en behulpzaam zijn, dan is dat bedoeld als een overtreffende trap.

Er bestaat hier een ingewikkeld stelsel van onvertaalbare ‘ta’arof’. Zelfs geboren Iraniers kunnen danig in de war raken van het gedrag van hun landgenoten, die hun best doen dingen aan te bieden, te vleien of te complimenteren. Dat gebeurt met een grote dosis volharding, zodat iemands ware gevoelens en bedoelingen niet altijd kenbaar zijn.

Voor de duidelijkheid: het gaat hier niet om vrienden die aanbieden je drankjes te betalen, maar om taxichauffeurs, bakkers en eigenaars van internetwinkels die er op staan dat je niet afrekent. …

Hoezeer ik ook probeer, allesbedekkend wil mijn hoofddoek niet worden. Niet dat ik dat ambieer, want behalve religieuze fanatiekelingen en vrouwen die net van school of hun werk komen, is niemand hier streng in de leer. In Shiraz – waar de controle van de religieuze politie minder streng is dan in Teheran – vallen mijn ogen zelfs bijna uit de kassen als ik de meisjes zie die niet meer dan een band van een centimeter of zeven breed midden over hun hoofd hebben hangen. Niet omdat ik verbaasd ben over zo’n vrijzinnige houding, eerder omdat ik razendsnel ontwend ben zoiets sletterigs te zien. (Zei ik sletterig? Dubbele standaarden zijn zo geboren.) …

De bagage is gisterenavond laat tussen opklap-stepjes, dozen Pampers en zakken met rijst vandaan van de lopende band geplukt, in een taxi gefrommeld en inmiddels gedeponeerd in een kamertje in een appartementje in een eenvoudige wijk in het noord-westen van Teheran. Van de beruchte Iraanse rijstijl hebben we niet zo veel meegekregen, hoewel opvalt dat er eerder centimeters dan decimeters ruimte tussen de rijbanen wordt gehouden. Ons is verzekerd dat we de ware Iran experience op dit gebied nog zullen meemaken zodra de feestdagen rondom de geboorte van imam Ali voorbij zijn. …

Zelf zou ik nooit ook maar overwegen naar iemand op straat te snauwen dat hij door moet lopen, zijn veters moet strikken, niet zo ostentatief kauwgum moet kauwen. Niettemin nemen anderen regelmatig de vrijheid om mijn gezichtsuitdrukking luid schreeuwend te becommentariëren. Meestal zijn dat geen mensen die ik ken of überhaupt aankijk. Desondanks beschouwen ze zichzelf als de geëigende persoon om commando’s te roepen naar aanleiding van hoe ik me door de publieke ruimte beweeg.

Wie zijn deze sujetten? Dat weet ik eerlijk gezegd niet precies, want ik vertik het er op te reageren. Maar waarschijnlijk zit ik er niet ver naast als ik zeg dat het altijd minimaal twee mannen zijn, in witte t-shirts met reclameopdrukken. …

De vreugde van herkenning was dusdanig groot dat ik het niet kon vermijden me om te draaien om te zien wie elkaar zo onverhoeds tegen het lijf aan het lopen waren. Jeugdliefdes waarschijnlijk. Op tragische wijze uiteengedreven, doordat haar ouders het niet konden verkroppen dat zij zich zou introuwen in een familie van agrariërs, katholieken bovendien. Dat ze inmiddels in dezelfde middenklasse-straat woonden deed niets af aan hun belastende familiehistorie. Zij stuurden hun dochter daarom zodra ze haar diploma had behaald als au pair naar een uiteengereten Zuid-Italiaanse familie. Daar was de rechthebbende La Mama al jaren eerder door een ongeneeslijke ziekte verlamd en was een aantal van de meest viriele krachten door de maffia omgelegd, om van het verlies van de knapste dochter in een noodlottig ongeval met een snijmachine in de prosciuttofabriek maar te zwijgen. De familie was nu gedwongen tegen betaling de middag-spaghetti en het Siciliaanse familiegevoel in ere te houden. …